Archiwa tagu: imiona chińskie

Antroponimy chińskie

Sha Ning

Sha Ning
(moje chińskie nazwisko oraz imię zapisane pismem pieczęciowym)

Chińczycy, w odróżnieniu od Europejczyków, posiadali nazwiska już od zamierzchłej starożytności. Dawni Chińczycy (a przynajmniej przedstawiciele warstw rządzących) posługiwali się początkowo dwoma typami nazwisk, a były to: nazwiska po kądzieli/nazwiska rodowe (xing 姓) i nazwiska po mieczu/nazwiska klanowe (shi 氏).

Nazwiska po kądzieli pojawiły się, jak się można domyślać, w okresie matriarchatu, kiedy nie ustalano jeszcze ojcostwa. W późniejszych epokach, to jest w czasach patriarchatu, nazwiska te zaczęły być dziedziczone po ojcu – od tego momentu możemy nazywać je nazwiskami rodowymi. Z biegiem czasu rodziny stawały się coraz bardziej liczne, co doprowadziło do tego, że nazwiska rodowe, jakie nosili ich członkowie, przestały wystarczać – było ich po prostu zbyt mało. Aby zaradzić niedoborowi nazwisk, bracia noszący to samo nazwisko rodowe zakładali własne klany i nadawali sobie dodatkowe nazwisko (nazwisko klanowe), które ich dzieci dziedziczyły potem po nich.

W późniejszym okresie nazwiska po kądzieli (rodowe) straciły swą rację bytu, a terminy xing i shi stały się synonimami, przy czym shi otrzymało funkcję honoryfikatywną. Na przykład jeśli ktoś ma na nazwisko ‘Zhang’, to możemy o nim powiedzieć ‘Zhang Shi’, co należało by przetłumaczyć ‘Szanowny pan Zhang’.

Oprócz nazwisk istniały od dawna również różnego typu imiona i pseudonimy.

Imię podstawowe (benming 本名), zwane też imieniem właściwym (zhengming 正名) , wielkim imieniem (daming 大名 albo po prostu imieniem (ming 名). Jest to imię formalne, jakie podaje się przy rejestracji dziecka w urzędzie.

Imię pierwotne (yuanming 原名). Jest to pierwsze imię formalne nadane dziecku. Imię pierwotne może różnić się jednak od imienia podstawowego, jeśli imię podstawowe zostanie w przyszłości zmienione.

Imię dziecięce (youming 幼名), zwane też małym imieniem (xiaoming 小名), mlecznym imieniem (ruming 乳名) lub małym określeniem (xiaozi 小字). Jest to imię nadawane przez dziadków dziecku, kiedy rodzice jeszcze nie zdecydowali się, jakie imię podstawowe nadać.

Imię genealogiczne (puming 譜名). Jest to imię, pod jakim dana osoba figuruje w księdze genealogicznej rodu.

Imię szkolne (xunming 訓名) zwane też imieniem uczniowskim (xueming 學名). Jest to imię nadawane dziecku przez rodziców lub nauczyciela, kiedy dziecko rozpoczyna formalną naukę, a stosowane jest głównie w środowisku szkolnym. Zdarza się, że jest ono tożsame z imieniem podstawowym.

Pseudonim (huaming化名). Pseudonim może przybierać różne formy np. pseudonim literacki (biming 筆名), pseudonim artystyczny (yiming 藝名), a od lat dziewięćdziesiątych XX wieku występuje również pseudonim internetowy (wangming 網名).

Imię fikcyjne (weiming 偽名). Może być stosowane w celu ukrycia prawdziwej tożsamości, np. przez zbiegów.

Imię kurtuazyjne (biaozi 表字) zwane najczęściej po prostu określeniem (zi 字), to imię nadawane głównie mężczyznom, na znak osiągnięcia przez nich dorosłości, co w dawnych Chinach oznaczało 20 rok życia.

Przydomek (hao 號), zwany też innym określeniem (biezi 別字). Imię dodatkowe używane głównie przez artystów.

Kryptonim (daihao 代號).

Ksywa (chuohao 綽號).

Imię religijne (jiaoming 教名). Jest to imię, jakie może być nadane osobie, która przyjmie chrzest.

Imię pośmiertne (shi hao 諡號).

Tytuł honorowy (zuncheng 尊稱).

Przydomek Dharma (fahao法號) zwany też imieniem Dharma (faming 法名), imieniem Śīla (jieming 戒名) lub tabu Dharma (fahui 法諱). Jest to imię buddyjskie, jakie przyjmuje neofita.

Oczywiście nie każdy Chińczyk posługiwał czy posługuje się wszystkimi typami imion. Podana tutaj lista nie jest też wyczerpująca, istniały bowiem i istnieją jeszcze różne odmiany imion związanych z przynależnością na przykład do sekty taoistycznej, grupy przestępczej czy też innej społeczności.

Obecnie Chińczycy nie używają tak wielkiej różnorodności imion (np. obecnie nie nadaje się już określeń kurtuazyjnych zi ani przydomków hao). Wciąż jednak zdarza się i to bardzo często, że dana osoba ma inne imię w dokumentach, inaczej zwracają się do niej członkowie rodziny, a inaczej każe na siebie mówić znajomym.

Na przykład osoba znana Polakom jako Sun Jat-sen, nosił następujące imiona i pseudonimy (po myślniku podano ich poglądowe tłumaczenie na język polski):

Nazwisko: Sun (孫) – Wnuk

Imię podstawowe: Wen 文 – Wykształcony

Imię dziecięce: Dixiang 帝象 – Podobieństwo Cesarza

Imię genealogiczne: Deming 德明 – Blask Cnoty

Imię kurtuazyjne: Zaizhi 載之 – Pojechał Wozem (możliwe inne interpretacje)

Przydomek: Yixian 逸仙 – Nieśmiertelny-który-się-wyzwolił

Imię religijne: Rixin (日新) – Odnowione Słońce

Pseudonim: Nakayama Shō (中山樵) – Chrust ze Środkowej Góry

Tytuł honorowy: Guo Fu (國父) – Ojciec Narodu

Chińczycy w odniesieniu do Sun Jat-sena używają najczęściej pseudonimu Zhongshan, co jest chińską (mandaryńską) wymową japońskiego nazwiska Nakayama (中山), czyli Środkowa Góra, które to nazwisko – wraz z imieniem Shō (樵) – Sun Jat-sen przyjął podczas pobytu w Japonii. Na Tajwanie zwany jest też często Ojcem Narodu (Guo Fu 國父).

W Polsce, jak i większości krajów tzw. Zachodu, używamy jego przydomku Yixian (逸仙), którego używał podczas studiów w Hong Kongu, a który wymawiany w kantońskiej odmianie języka chińskiego brzmi ‘jat-sin,’ co sam zainteresowany zapisywał „po angielsku” ‘Yat-sen.’

Do antroponimów wyżej wymienionych doszedł w XX wieku jeszcze jeden: imię angielskie (yingwen ming 英文名), którego cechą charakterystyczną jest to, iż zapisuje się je alfabetam łacińskim i wymawia na angielską modłę; przy czym nie musi to być wcale imię, jakie noszą osoby z krajów anglojęzycznych (choć najczęściej takie właśnie jest), może to równie dobrze być pospolite słowo angielskie, zapisane alfabetem łacińskim imię chińskie (czasem w wymowie lokalnej) lub nawet nazwa wymyślona. Zdarza się, że imię angielskie brzmi podobnie jak jedno z chińskich imion danej osoby, ale nie jest to regułą.

Nazwisko w języku chińskim występuje zawsze na pierwszym miejscu, po nim dopiero następuje imię lub pseudonim. Obecnie zdarza się, iż Chińczycy mający dużo kontaktów z przedstawicielami naszego kręgu kulturowego stosują na wizytówkach czy też w korespondencji odwrotny zapis, czyli taki w którym imię stoi przed nazwiskiem – ale dzieję się tak najczęściej wtedy, kiedy używane jest imię angielskie, np. Steven Zhou. Oczywiście w sytuacji kiedy list czy wizytówka jest w języku chińskim, nazwisko zostaje zawsze na pierwszym miejscu, np. Zhou Shiwen (周士文).

Na przykład aktor znany w Chinach jako Li Xiaolong (李小龍), nazywał się pierwotnie Lee Jun-fan (李振藩) – zapisane w wymowie mandaryńskiej: Li Zhenfan – a na Zachodzie znany jest pod swym angielskim imieniem i nazwiskiem: Bruce Lee. W każdym z tych trzech przypadków nazwiskiem jest oczywiście Li/Lee.

Nazwiska chińskie są najczęściej jednosylabowe, imiona i pseudonimy natomiast mają najczęściej dwie sylaby. Tak więc cały antroponim ma zazwyczaj trzy sylaby (jedna w nazwisku i dwie w imieniu lub rzadziej dwie w nazwisku i jedna w imieniu). Zdarza się też, choć nieczęsto, że wystarczą tylko dwie sylaby (po jednej sylabie na nazwisko i imię) albo że potrzeba aż czterech sylab (po dwie sylaby na imię i nazwisko).

Na przykład (pierwsze nazwisko, drugie imię lub pseudonim):

莊周 Zhuang Zhou

陶淵明 Tao Yuanming

司馬相如 Sima Xiangru

歐陽修 Ouyang Xiu